Ortaokul Öğrencileri için Ders Çalışmayı Kolaylaştıran En Etkili 30 Yapay Zeka Promptu

Günümüz ortaokul öğrencilerinin en büyük problemi “ders çalışmamak” değil, nasıl ders çalışacağını bilmemek. Saatlerce masada oturup verim alamayan, konuyu okuduğu hâlde anlayamayan, soru çözerken nerede takıldığını fark edemeyen binlerce öğrenci var.

Tam olarak bu noktada yapay zeka, doğru kullanıldığında öğrenciler için kişisel bir öğretmen, rehber ve çalışma koçu hâline gelebiliyor. Ancak kritik bir detay var: Yapay zekadan verim almak, doğru soruyu sormayı bilmekle başlar.

Prompt

Bu yazıda, ortaokul öğrencilerinin ders çalışırken gerçekten işine yarayacak, her derse uyarlanabilen, öğrenmeyi kolaylaştıran 30 etkili promptu seninle paylaşıyorum.

 

Prompt Nedir ve Neden Bu Kadar Önemlidir?

Prompt, yapay zeka tabanlı öğrenme araçlarına verilen yönlendirici ve yapılandırılmış komut anlamına gelmektedir. Yapay zekadan alınan çıktının niteliği, doğrudan promptun açıklığına, kapsamına ve hedefinin netliğine bağlıdır. Bu nedenle prompt, yalnızca bir soru değil; öğrenme sürecini şekillendiren temel bir pedagojik araç olarak değerlendirilmelidir.

Örneğin,“Bu konuyu anlat.” gibi genel bir komut, çoğu zaman öğrencinin seviyesini, öğrenme ihtiyacını ve hedefini dikkate almayan yüzeysel bir anlatım üretir. Buna karşılık, “Bu konuyu 6. sınıf düzeyinde, örnekli, kısa ve akılda kalıcı şekilde anlat.” şeklinde yapılandırılmış bir prompt, öğrencinin bilişsel seviyesine uygun, anlaşılır ve öğrenmeyi destekleyen bir çıktı ortaya koyar. Bu iki yaklaşım arasındaki fark, öğrencinin konuyu gerçekten anlayıp anlamaması açısından belirleyicidir.

Etkili bir prompt, öğrenme sürecini rastlantısal olmaktan çıkarır ve sistematik hâle getirir. Öğrenci, neyi öğrenmek istediğini netleştirdiğinde, yapay zeka bu ihtiyaca göre içerik üretir. Bu durum, özellikle ortaokul öğrencilerinde sıkça görülen “konuyu okudum ama anlamadım” probleminin çözümünde önemli bir rol oynar.

İyi yapılandırılmış bir promptun temel özellikleri şunlardır:

• Öğrencinin seviyesine uygundur.

  Prompt, öğrencinin yaşına, sınıf düzeyine ve hazır bulunuşluk seviyesine göre oluşturulur. Bu sayede anlatım ne gereğinden fazla basit ne de öğrenciyi zorlayacak kadar karmaşık olur.

• Konuyu sadeleştirir ve yapılandırır.

  Karmaşık kavramlar, örnekler ve benzetmeler yoluyla daha anlaşılır hâle getirilir. Öğrenci, bilgiyi parça parça ve anlamlı bir bütün içinde öğrenir.

• Öğrenmeyi aktif hâle getirir.

  Öğrenci yalnızca okuyan veya dinleyen konumda kalmaz; soru soran, cevapları değerlendiren ve kendi öğrenme sürecini yöneten bir role geçer. Bu da öğrenmenin kalıcılığını artırır.

• Ezber yerine anlamayı merkeze alır.

  İyi bir prompt, öğrenciyi doğrudan sonuca götürmek yerine düşünme sürecine odaklanır. “Neden?”, “Nasıl?”, “Hangi adımlarla?” gibi sorular, öğrencinin kavramsal öğrenmesini destekler.

Bu bağlamda prompt yazma becerisi, öğrenciler için yalnızca yapay zeka kullanma becerisi değil; aynı zamanda doğru soru sorma, analitik düşünme ve öğrenmeyi yönetme becerisidir. Ortaokul döneminde kazanılan bu beceri, öğrencinin ilerleyen eğitim hayatında da akademik başarısını doğrudan etkileyen bir kazanım hâline gelir.

Sonuç olarak, yapay zekadan alınan verimin anahtarı teknolojinin kendisi değil, onu yönlendiren promptlardır. Doğru yapılandırılmış promptlar, yapay zekayı bir cevap üretme aracı olmaktan çıkararak, öğrencinin öğrenme sürecini destekleyen etkili bir eğitim yardımcısına dönüştürmektedir.

Etkili Prompt

 

Ders Çalışmayı Dönüştüren 30 Etkili Prompt

Aşağıdaki promptları aynen kopyalayıp kullanabilir ya da dersine göre uyarlayabilirsin.

Konuyu Anlama ve Temel Öğrenme Promptları

1.“Bu konuyu ortaokul seviyesinde, kısa, sade ve örneklerle anlat.”

2.“Bu konuyu günlük hayattan benzetmelerle açıklar mısın?”

3.“Bu konuyu hiç bilmeyen bir öğrenciye anlatıyormuş gibi anlat.”

4.“Bu konunun en önemli 5 ana fikrini maddeler hâlinde yazar mısın?”

5.“Bu konuyu 3 dakikada öğrenebileceğim şekilde özetle.”

2. Anlamayı Derinleştiren Promptlar

6.“Bu konuyu öğrenirken öğrencilerin en sık yaptığı hatalar neler?”

7.“Bu konunun zor görünen ama aslında kolay olan kısımlarını açıkla.”

8.“Bu konu neden önemlidir, gerçek hayatta nerede kullanılır?”

9.“Bu konuyu başka hangi konularla ilişkilendirebilirim?”

10.“Bu konuyu öğrenirken aklımda tutmam gereken ana kelimeler neler?”

 

3. Soru Çözme ve Problem Çözme Promptları

11.“Bu konuyla ilgili kolaydan zora doğru 5 soru hazırla.”

12.“Bu soruyu adım adım nasıl çözmem gerektiğini anlat.”

13.“Bu soruda yanlış yapmamın sebebi ne olabilir?”

14.“Bu sorunun mantığını bana ezberletmeden öğret.”

15.“Bu soruya benzer ama biraz daha zor bir soru üret.”

4. Tekrar ve Kalıcı Öğrenme Promptları

16.“Bu konuyu akılda kalıcı bir hikâye ile anlat.”

17.“Bu konuyu 10 yaşındaki bir çocuğa anlatacak gibi anlat.”

18.“Bu konuyla ilgili kısa bir tekrar özeti hazırla.”

19.“Bu konuyu unutmamam için bana 5 ipucu ver.”

20.“Bu konuyu ezber yapmadan öğrenmem için öneriler sun.”

5. Sınav Odaklı ve Stratejik Promptlar

21.“Bu konudan sınavda genelde nasıl sorular gelir?”

22.“Bu konuyla ilgili çıkabilecek kritik noktaları işaretle.”

23.“Bu konudan yanlış yapma ihtimali yüksek soruları göster.”

24.“Bu konuyu sınavda daha hızlı çözebilmem için taktik ver.”

25.“Bu konuya çalışırken 20 dakikalık etkili bir plan hazırla.”

6. Kendi Öğrenmeni Kontrol Etme Promptları

26.“Bu konuyla ilgili bana 5 soru sor ve cevaplarımı kontrol et.”

27.“Yanlış yaptığım yerleri bana öğretici şekilde açıkla.”

28.“Bu konuyu öğrenip öğrenmediğimi ölçmek için mini test hazırla.”

29.“Bu konuyla ilgili güçlü ve zayıf yönlerimi değerlendir.”

30.“Bu konuyu daha iyi öğrenmem için kişisel öneriler sun.”

Bu Promptlar Neden Gerçekten İşe Yarıyor?

Bu promptlar rastgele hazırlanmış sorular değildir. Her biri, ortaokul öğrencilerinin öğrenme sürecinde en çok zorlandığı noktalar dikkate alınarak yapılandırılmıştır. Asıl güçleri, öğrenciyi pasif bir alıcı olmaktan çıkarıp öğrenme sürecinin aktif öznesi hâline getirmesidir.

Bu promptlar sayesinde öğrenci:

• Pasif dinleyici olmaktan çıkar.

  Öğrenci artık sadece anlatılanı dinleyen değil, soru soran, yönlendiren ve öğrenmeyi yöneten konuma geçer. Bu da derse karşı ilgiyi ve motivasyonu artırır.

• Düşünmeye ve sorgulamaya zorlanır.

  “Bu neden böyle?”, “Burada nerede hata yapıyorum?”, “Bunu başka nasıl çözebilirim?” gibi sorular öğrencinin üst düzey düşünme becerilerini devreye sokar.

• Öğrenmeyi kişiselleştirir.

  Her öğrencinin öğrenme hızı, seviyesi ve ihtiyacı farklıdır. Bu promptlar sayesinde yapay zeka, öğrenciye özel bir öğrenme rehberi gibi çalışır. Öğrenci kendi seviyesine göre anlatım alır.

• Ezberden uzaklaştırır, anlamayı merkeze alır.

  Hazır çözümler yerine “mantığı”, “neden-sonuç ilişkisini” ve “kavramsal bağlantıları” ön plana çıkarır. Bu da kalıcı öğrenmenin temelidir.

• “Anladım sanıyordum” yanılgısını ortadan kaldırır.

  Öğrenci, gerçekten anlayıp anlamadığını mini testler, sorular ve geri bildirimlerle fark eder. Bu farkındalık, öğrenme kalitesini ciddi şekilde yükseltir.

• Özgüveni artırır.

  Kendi başına öğrenebildiğini gören öğrenci, “yapamıyorum” algısından uzaklaşır. Bu da akademik cesareti ve derse karşı tutumu olumlu yönde değiştirir.

  
  

Bu noktada altını özellikle çizmek gerekir:Yapay zeka burada hazır cevabı veren bir kopya aracı değil, öğrencinin düşünmesini sağlayan, öğrenme sürecini yönlendiren bir rehberdir. Doğru promptlarla kullanılan yapay zeka, öğretmenin yerini almaz; öğretmenin etkisini katlar.

Veliler ve Öğretmenler İçin Kısa Ama Kritik Bir Not

Bu promptlar yalnızca öğrenciler için değil; veliler ve öğretmenler için de güçlü bir destek aracıdır. Ancak kullanım amacı çok net olmalıdır.

Bu promptları:

• Çocuğunuzla birlikte ders çalışırken rehber olarak kullanabilirsiniz.

  “Anlamadın mı?” demek yerine, doğru soruyu sordurabilirsiniz.

• Ödev kontrolünde yönlendirici bir araç olarak değerlendirebilirsiniz.

  Ödevi sizin yapmanız gerekmez; öğrencinin nasıl düşündüğünü anlamanız yeterlidir.

• Ders tekrarlarında zaman kazandırıcı bir öğrenme asistanı olarak kullanabilirsiniz.

  Uzun anlatımlar yerine hedefe yönelik, kısa ve net tekrarlar sağlanabilir.

• Öğrencinin eksiklerini fark etmesini sağlayabilirsiniz.

  Yanlışların üzerine gitmek yerine, neden yanlış yaptığını birlikte keşfedebilirsiniz.

  
  

Buradaki en kritik nokta şudur: Hazır cevabı vermek değil, doğru soruyu sordurmak.

Çünkü sormayı öğrenen bir öğrenci:

• Öğrenmeyi öğrenir,

• Sorumluluk alır,

• Akademik olarak güçlenir.

Eğitim sürecinde başarıyı belirleyen temel unsur, öğrencinin ne kadar süre ders çalıştığı değil, ders çalışırken hangi yöntemleri kullandığıdır. Ortaokul düzeyindeki birçok öğrenci bilgiye erişimde sorun yaşamamakta; ancak bu bilgiyi anlamlandırma, ilişkilendirme ve kalıcı hâle getirme noktasında zorlanmaktadır. Bu durum, öğrenme sürecinde yöntem bilgisinin önemini açıkça ortaya koymaktadır.

Yapay zeka destekli araçlar, doğru yönlendirmelerle kullanıldığında öğrenciler için etkili bir öğrenme desteği sunmaktadır. Bu yazıda paylaşılan promptlar, öğrencinin hazır bilgiye ulaşmasını değil; öğrenme sürecini yapılandırmasını, düşünme basamaklarını fark etmesini ve kendi öğrenme sorumluluğunu üstlenmesini amaçlamaktadır. Bu yaklaşım, ezbere dayalı öğrenme yerine anlam temelli ve sürdürülebilir bir öğrenme modeli oluşturmayı desteklemektedir.

Sunulan promptlar sayesinde öğrenciler, konuları yalnızca tekrar etmekle kalmamakta; aynı zamanda konuya ilişkin güçlü ve zayıf yönlerini analiz edebilmekte, hata nedenlerini fark edebilmekte ve sınav sürecine daha bilinçli şekilde hazırlanmaktadır. Bu da öğrencinin akademik özgüvenini artırmakta ve öğrenmeye yönelik tutumunu olumlu yönde etkilemektedir.

Sonuç olarak, yapay zeka destekli öğrenme araçlarının etkili olabilmesi, bu araçların hangi amaçla ve nasıl kullanıldığıyla doğrudan ilişkilidir. Doğru sorularla yönlendirilen bir öğrenme süreci, öğrencinin yalnızca akademik başarısını değil; problem çözme, analiz etme ve öğrenmeyi öğrenme becerilerini de geliştirmektedir. Bu nedenle öğrencilerin erken yaşta doğru soru sorma alışkanlığı kazanmaları, uzun vadeli eğitim başarısı açısından kritik bir öneme sahiptir.

Ben Asım Güler. Eğitimin evriminde fark yaratabilmek ve daha fazlası için beni ve içeriklerimi takip etmeyi unutmayın. @asimguleregitim

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yapay zekâ öğrenciyi tembelleştirir mi?

Bu, yapay zekânın nasıl kullanıldığıyla doğrudan ilgilidir.Hazır cevap almak için kullanılan yapay zekâ öğrenciyi tembelleştirir;öğrenmeyi yönlendirmek için kullanılan yapay zekâ ise öğrenciyi geliştirir.

Eğer öğrenci yapay zekâyı:

• “Cevabı ver”

• “Ödevi yap”

• “Soruyu çöz” şeklinde kullanıyorsa bu durum öğrenmeyi baltalar.

Ancak:

• “Bu soruyu nasıl düşünmeliyim?”

• “Nerede hata yapıyorum?”

• “Bu konunun mantığını anlat” gibi promptlarla kullanıldığında yapay zekâ, öğrencinin düşünme becerilerini güçlendirir. Kısacası sorun yapay zekâ değil, kullanım biçimidir.

Ortaokul öğrencileri için güvenli mi?

Evet, ortaokul öğrencileri için güvenlidir; ancak rehberlik ve sınırlar mutlaka olmalıdır.Tıpkı internet, tablet veya telefon kullanımında olduğu gibi…

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Süre sınırı koyulmalı,

• Hangi amaçla kullanılacağı netleştirilmeli,

• Ders dışı kullanımlar denetlenmeli,

• Öğrenciye “neden kullandığı” öğretilmeli. Kontrolsüz kullanım risklidir, bilinçli kullanım ise büyük bir avantajdır.

Her derste gerçekten kullanılabilir mi?

Evet. Yapay zekâ ve promptlar, ders fark etmeksizin etkilidir çünkü temel hedef aynıdır:anlamak, ilişkilendirmek ve kalıcı öğrenmek.

• Türkçe: Paragraf anlama, özetleme, kelime bilgisi

• Matematik: Problem çözme mantığı, işlem hatalarını fark etme

• Fen Bilimleri: Kavramları somutlaştırma, deney mantığını anlama

• Sosyal Bilgiler: Sebep–sonuç ilişkisi, yorumlama

• İngilizce: Kelime öğrenme, cümle kurma, okuduğunu anlama

Doğru prompt, her dersi daha anlaşılır hâle getirir.

Sadece başarılı öğrenciler mi kullanmalı?

Hayır. Aslında en çok zorlanan, “yapamıyorum” diyen, motivasyonu düşen öğrenciler için etkilidir.

Çünkü bu öğrenciler genellikle:

• Nereden başlayacağını bilemez,

• Yanlışının sebebini göremez,

• Konuyu parça parça düşünemez.

Promptlar, bu öğrenciler için adım adım rehberlik sağlar.Bu da öğrencinin “Ben yapabiliyorum” duygusunu yeniden kazanmasına yardımcı olur.

Veliler çocuklarına nasıl rehberlik etmeli?

Velilerin burada üstleneceği rol çok kritiktir.Çocuğun yerine öğrenmek değil, öğrenmeyi öğretmek.

Veliler:

• Hazır cevabı istememeli,

• Doğru promptu birlikte yazmalı,

• Çocuğun düşünme sürecini dinlemeli,

• Sonuca değil, sürece odaklanmalı.

Unutulmamalıdır ki; doğru soru sorabilen bir çocuk, doğru öğrenmeyi de başarır.

Kaynakça

• OECD – Learning and Technology Reports

• Eğitimde Yapay Zeka Uygulamaları (2023–2025)

• Ortaokul Öğrenme Psikolojisi ve Bilişsel Gelişim Çalışmaları

• Eğitim Teknolojileri ve Öğrenme Tasarımı Araştırmaları